Cyw Canol yn Marw ar y Nyth 9fed Fehefin

Am 7:30 bore Sul, 9fed Fehefin bu farw’r cyw canol, wnaeth ddeor o 50fed wy Mrs G, ar y nyth. Daeth yn amlwg ar nos Iau nad oedd y cyw yn iach ar ôl i Mrs G ei fwydo, ond nid oedd yn glir beth oedd yn bod. Ar fore dydd Gwener chwydodd gwaed ar hyd Mrs G ac ni fwytodd llawer drwy gydol y dydd.

Ymateb Mrs G i’r cyw sâl oedd i ddod a dail coeden dderwen i’r nyth a’u gosod wrth ymyl y cyw canol. Dywed yr Ecolegydd a ffrind i BGGW, Emyr Evans bod y dail ar nifer o goed yn wrthfacterol ac yn ystod 15 mlynedd o wylio gweilch yng Nghymru, mae wedi gweld rhiant-adar yn dod a dail derwen a collddail eraill i’r nyth, yn enwedig ar adegau pan mae yna gyw yn sâl.

Gwelsom hyn yn digwydd ar nyth Glaslyn yn 2007 pan roddodd Mrs G ddail dros ei chyw oedd newydd farw. Digwyddodd yr un peth ar nyth Dyfi yn 2016 pan welwyd Glesni yn dod a dail i’r nyth pan roedd ei merch, Ceri, wedi niweidio.

Mae hyn wedi digwydd nifer o weithiau ac mae’n debyg mai ymateb Mrs G eto tro ‘ma oedd i ddod a dail coeden dderwen i’r nyth. Mae’n anhygoel gweld y pwerau synhwyraidd sydd gan yr adar yma; i wybod pan mae cyw mewn gofid neu’n sâl ac yna galw ar ymddygiad greddfol fel hyn i gyflwyno gwrthfacteria naturiol i’r nyth.

Ar ddydd Sadwrn, er yn wan, gwelwyd y cyw yn bwydo ar dri achlysur yn ystod y dydd ac roeddem yn obeithiol ei fod yn gwella. Ond wrth inni ei fonitro drwy weddill y nos, ni welwyd y cyw yn cymryd bwyd o gwbl.

Erbyn bore dydd Sul roedd yn amlwg bod y cyw yn wael iawn a prin yn gallu codi’i ben. Roeddem yn gwylio’n ddigalon wrth i’r cyw farw tua 07:30.

Aeth y diwrnod o ddrwg i waeth pan ddisgynnodd y trydydd cyw ar ei gefn yn y nyth a methu codi yn ôl i fyny. Arhosom ychydig oriau i weld a fyddai’n cywiro ei hun, ond pedwar awr yn ddiweddarach roedd yn amhosib gwadu bod y cyw mewn peryg. Wedi i ni ymgynghori efo arbenigwyr Emyr Evans a Dr Tim Mackrill ac ar ôl ystyried termau ein trwydded aflonyddu cymerwyd y penderfyniad i ymyrryd. Gwnaed y penderfyniad am ein bod yn credu bod y cyw hynaf yn ddigon hen ac na fydd yr ymyrryd yn amharu arno yn ormodol. Rydym yn hyderus ein bod ni wedi gwneud y penderfyniad cywir gan fod y trydydd cyw yn tyfu ac yn cryfhau pob diwrnod ynghyd â’i frawd neu chwaer hŷn.

Cymerwyd yr ail gyw fu farw oddi ar y nyth ar yr un pryd ac rydym wedi anfon y corff i adran Batholegol IZVG, Keighley ar gyfer y post mortem. Er ei fod yn gost nad oeddem wedi ei rhagweld, rydym yn credu ei bod hi’n un werthfawr i ni ddysgu beth achosodd marwolaeth ein hail gyw ar y nyth. Bydd unrhyw roddion tuag at y gost yn cael eu gwerthfawrogi’n fawr. Byddwn yn rhannu canlyniadau’r post mortem gyda chi, wrth gwrs. Rydym hefyd yn gobeithio amlosgi corff y cyw bach unwaith fydd y post mortem wedi’i gwblhau. Bydd y llwch yn cael ei wasgaru o dan y nyth ar ddiwedd y tymor unwaith fydd y gweilch wedi gadael.

Mae wedi bod dros 10 mlynedd ers inni golli cyw ar nyth Glaslyn ac er ein bod ni’n drist i golli’r cyw canol eleni, rydym yn ddiolchgar bod dau gyw iach yn dal i fod ar y nyth. Gall fod yn stori wahanol petawn ni heb ymyrryd.

Diolch o galon am eich negeseuon o gefnogaeth yn ystod y dyddiau diwethaf, mae’n meddwl llawer i ni. Rhaid oedd gwneud penderfyniadau anodd ar adegau a rheiny dan straen, nid yw wedi bod yn hawdd. Diolch yn fawr.